Πάμε Γιάννενα;

   
 

της Βικτωρίας Βεργώνη

του Νίκου Δρούβη

της Λευκοθέας Κούργια

της Δέσποινας Τσελλίδη


Η πόλη μας, τα Γιάννενα! Μια όμορφη και τόσο ιδιαίτερη πόλη! Ζούμε σε αυτήν.  Η εικόνα της  γεμίζει τα μάτια  μας και μας ταξιδεύει.  Ο   αγέρας της δροσίζει την ψυχή μας. Οι  μυρωδιές της μας προκαλούν. Καθημερινά κινούμαστε σε ήσυχους αλλά και σε  πολύβουους δρόμους της. Πόλη που την περπατάς εύκολα. Προσφέρει απλόχερα ατέλειωτες βόλτες κάθε εποχή. Κι  εμείς ειλικρινά  δεν τη χορταίνουμε! Την ανακαλύπτουμε σιγά σιγά. Η αγάπη μας γι’ αυτή μας οδηγεί. Φυσικά και η περιέργειά μας. Στο κέντρο της πόλης  μάς τράβηξε το ενδιαφέρον  η  Ζωσιμαία, Δημόσια, Κεντρική, Ιστορική Βιβλιοθήκη. Τι  ήταν παλιά εδώ; Ποιος έχτισε αυτό το κτίριο;  Τι υπάρχει μέσα στη Βιβλιοθήκη; Ποια είναι η ιστορία της; Τι υπηρεσίες προσφέρει; Σε  αυτά τα ερωτήματά μας,  και όχι μόνο, απάντησε με μεγάλη προθυμία η Προϊσταμένη Διεύθυνσης της Βιβλιοθήκης, κ. Βαΐα Οικονομίδου. Την ευχαριστούμε και πάλι θερμά!

 

Ζωσιμαία – Δημόσια – Κεντρική – Ιστορική Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων. Γιατί χρησιμοποιούνται όλα αυτά για να χαρακτηρίσουν τη Βιβλιοθήκη;

Είναι όντως μακρύς ο τίτλος μας, όμως, κάθε λέξη σ’ αυτόν έχει βαρύνουσα σημασία. Κατ’ αρχάς, λέγεται Ζωσιμαία,  διότι ιδρύθηκε με χρήματα από τους αδελφούς Ζωσιμάδες. Οι Ζωσιμάδες είναι εθνικοί μας ευεργέτες που έφυγαν στα  δύσκολα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Μετοίκησαν στη μακρινή Ρωσία. Ένα εγχείρημα δύσκολο για τα δεδομένα της εποχής. Να φανταστείτε τότε δεν υπήρχαν τα γρήγορα μέσα μεταφοράς που υπάρχουν σήμερα. Πήγαν, λοιπόν, τα αδέλφια,  εγκαταστάθηκαν στη Ρωσία και μεγαλούργησαν. Διέπρεψαν, κερδίσανε πολλά χρήματα τα οποία εκ πεποιθήσεως τα διαθέσανε για διάφορα εκπαιδευτικά ιδρύματα ως επί το πλείστον στην πατρίδα τους. Να σημειώσουμε δε, ότι δεν παντρεύτηκαν.

Μέσα, λοιπόν, σε αυτά τα ιδρύματα ήταν και η Ζωσιμαία Σχολή. Ένα ίδρυμα εκπαιδευτικό, που, και από την ίδρυσή του, έδειχνε το μεγαλείο που είχε και όσον αφορά στους καθηγητές του κι όσον αφορά στους μαθητές που εκπαιδεύονταν εκεί, Έλληνες και Μουσουλμάνοι. Αρκεί να σας πω ότι οι απόφοιτοι της Σχολής πέρναγαν τότε στο Πανεπιστήμιο χωρίς εξετάσεις, δηλαδή θεωρούνταν κορυφαία μυαλά όσον αφορά την εκπαίδευσή τους. Έτσι η Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη ιδρύθηκε μέσα στη Ζωσιμαία Σχολή, διότι οι Ζωσιμάδες το έθεσαν ως όρο στη διαθήκη τους. Ξέρανε ότι μια σχολή δεν είναι τίποτα χωρίς βιβλιοθήκη. Δώσανε επιπλέον χρήματα για να υπάρχει η βιβλιοθήκη μέσα στη  Ζωσιμαία Σχολή. Αυτή η Βιβλιοθήκη συμπεριέλαβε και όλα τα βιβλία που είχαν σωθεί από τις δύο προϋπάρχουσες βιβλιοθήκες: της Καπλανείου και της Σχολής Γκιούμα, οι οποίες είχαν καταστραφεί, όταν τα σουλτανικά στρατεύματα είχαν πυρπολήσει και κάψει τα Γιάννενα, την εποχή του Αλή Πασά. Όλα αυτά, λοιπόν, τα βιβλία τα περισυνέλεξαν και μαζί με καινούρια δημιούργησαν τη Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη μέσα στη Ζωσιμαία Σχολή. Και συνέχισαν να στέλνουν χρήματα και για τον εμπλουτισμό της αλλά και για την ύπαρξη ανθρώπων  που θα φρόντιζαν για τη λειτουργία της. Επιπλέον, δίνανε χρήματα σε λόγιους και φωτισμένους ανθρώπους της εποχής για να γράφουν τα δικά τους βιβλία και για να τα εκδίδουνε. Ένας από αυτούς ήταν και ο Αδαμάντιος Κοραής. Προς τιμήν αυτών των ανθρώπων έχουμε πρώτο το όνομά τους στον τίτλο της Βιβλιοθήκης.

Δημόσια λέγεται γιατί είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου που υπάγεται στο Υπουργείο Παιδείας. Το Υπουργείο στέλνει όλα τα χρήματα για τη λειτουργία της Βιβλιοθήκης και θέτει τους κανόνες και τους νόμους βάσει των οποίων λειτουργούμε. Είναι ο νόμος των Δημοσίων Βιβλιοθηκών και ο κανονισμός λειτουργίας των Δημοσίων Βιβλιοθηκών. Συμμετέχουμε σε όλα τα προγράμματα του Υπουργείου και στηρίζουμε την εκπαιδευτική πράξη σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.

Αυτά όσον αφορά το Δημόσια. Και το διευκρινίζουμε αυτό, γιατί έχει να κάνει με τη χρηματοδότησή της. Δεν είναι ο Δήμος ο χρηματοδότης της , αν και έχουμε πάρα πολύ καλές σχέσεις με τη Δημοτική Αρχή και την Τοπική Αυτοδιοίκηση, αλλά το Υπουργείο Παιδείας. Είμαστε μια Δημόσια Βιβλιοθήκη.

    Όσον αφορά το Κεντρική να πούμε ότι ονομάζεται έτσι, όχι γιατί είναι στο κέντρο της πόλης μας, όπως λένε κάποια παιδιά κατά καιρούς, αλλά γιατί εκτός από το κτίριο στο οποίο βρισκόμαστε σήμερα, έχουμε και ένα βιβλιοαυτοκίνητο. Είναι ένα μεγάλο λεωφορείο στην ουσία,  το οποίο είναι ειδικά διαμορφωμένο και μέσα έχει ράφια με βιβλία, τα οποία εμείς πηγαίνουμε σε απομακρυσμένες περιοχές. Από το 1998 έως και το 2008 υλοποιήθηκε σχετικό πρόγραμμα της ΕΕ και το βιβλιοαυτοκίνητό μας ήταν κάθε μέρα στους δρόμους. Εξυπηρετούσαμε ορεινές-ημιορεινές περιοχές, αστικές-ημιαστικές. Πηγαίναμε εμείς τα βιβλία σε παιδιά που δεν είχαν κοντά τους κάποια βιβλιοθήκη. Για μας είναι αυτονόητο που είμαστε σε πόλη ότι θα πάμε στη Βιβλιοθήκη να κάνουμε τις διάφορες εργασίες μας, θα πάρουμε τα βιβλία που μας ενδιαφέρουν, θα καθίσουμε στον υπολογιστή για να αντλήσουμε πληροφορίες κλπ. Δυστυχώς είναι πάρα πολλά τα μέρη, ιδίως στην Ήπειρο με το δύσκολο γεωγραφικό ανάγλυφο, που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση, όχι άμεση, ούτε καν εύκολη, πρόσβαση σε μια βιβλιοθήκη. Έτσι, το Υπουργείο μάς όρισε μια περιοχή ευθύνης που για τη δικιά μας Βιβλιοθήκη είναι πάρα πολύ μεγάλη. Έχουμε όλη την Περιφέρεια Ηπείρου σχεδόν.

  Ο νόμος ορίζει ότι μια Bιβλιοθήκη είναι ιστορική είτε όταν έχει περισσότερα από εκατό χρόνια λειτουργίας είτε γιατί διαθέτει σπάνιο και πολύτιμο υλικό στα αποθετήριά της. Η Ελλάδα διαθέτει εννιά Δημόσιες Βιβλιοθήκες. Εμείς  είμαστε, παιδιά, μία από αυτές, διότι όχι μόνο έχουμε συμπληρώσει εκατό χρόνια ζωής, αλλά έχουμε και  σπάνιο υλικό στα αποθετήριά μας. Πλούσιο υλικό και σπάνιο. Ίσως να είμαστε και η μεγαλύτερη απ’ αυτές.

Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για το κτήριο στο οποίο στεγάζεται η Βιβλιοθήκη;

Ευχαρίστως. Είναι ένα κομμάτι της ιστορίας της Βιβλιοθήκης αυτό. Πέρασε πάρα πολλές φάσεις η Βιβλιοθήκη μέχρι να φτάσει να μεταστεγαστεί εδώ που βρισκόμαστε σήμερα. Ακολουθούσε συνήθως τη Ζωσιμαία Σχολή. Μέχρι που το  ’57 πλέον, μετά τη λήξη του Παγκόσμιου Πολέμου και μετά τη λήξη όλων των  γεγονότων που ακολούθησαν, η Βιβλιοθήκη στεγάστηκε τελικά στο απέναντι κτήριο, όπου σήμερα στεγάζεται το Δημαρχείο. Είναι ένα κτήριο που είχε παραχωρήσει η Εθνική Τράπεζα σε μας και λειτουργούσαμε εκεί μέχρι και το ’87, όταν έγινε και η οριστική μετακίνηση της Βιβλιοθήκης στο κτήριο που βρισκόμαστε σήμερα.

   Στη θέση αυτή από το 1618 και μετά υπήρχε ένα τζαμί μαζί με μεντρεσέ, δηλαδή μουσουλμανικό ιεροδιδασκαλείο. Επομένως, εδώ ήταν ανέκαθεν ένας χώρος εκπαίδευσης. Όταν τελείωσαν οι πόλεμοι, με την ενσωμάτωση των Ιωαννίνων στην Ελλάδα,  στο χώρο αυτό, αφού κατεδαφίστηκε το τζαμί και ο μεντρεσές, χτίστηκε το κτήριο που βλέπετε  από ένα σπουδαίο αρχιτέκτονα και πολεοδόμο, τον Περικλή Μελίρρυτο, στις αρχές του 20^ου αιώνα.   Χρησιμοποιήθηκε ο χώρος  για μακρό χρονικό διάστημα ως Δημόσια Λουτρά.

Αρκετά χρόνια αργότερα, στη δεκαετία του ’80, ένας άλλος ευεργέτης της πόλης και δωρητής, ο Γιάννης Καμπέρης, έδωσε  χρήματα και προστέθηκε ο πάνω όροφος. Από το ’87 και μετά στεγαζόμαστε εδώ.

Να σας πω, ακόμη, πως είναι ένα κτήριο με αρκετά τετραγωνικά, περισσότερα από οκτακόσια τετραγωνικά στους δύο ορόφους. Όμως, δεν επαρκεί για να ικανοποιήσει τις ανάγκες της Βιβλιοθήκης αυτή τη στιγμή. Η Βιβλιοθήκη έχει πολλά τεκμήρια και υλικό και πολλές δράσεις και δυστυχώς δεν υπάρχει πρόβλεψη για όλα αυτά. Τώρα προσπαθούμε μέσω του Υπουργείου να κάνουμε κάποιες μελέτες για αλλαγή χρήσης των χώρων,  κυρίως στον κάτω όροφο. Θα δούμε τι θα γίνει, για να αξιοποιήσουμε καλύτερα τους χώρους μας.

Στη Βιβλιοθήκη υπάρχουν μόνο βιβλία;

Γενικά στις Βιβλιοθήκες υπάρχουν και άλλα τεκμήρια, οπτικοακουστικά τεκμήρια.  Σε  μια Βιβλιοθήκη μπορεί κανείς να συναντήσει δίσκους βινυλίου, DVDs, CDs, εφημερίδες  και περιοδικά.

   Σε μια Βιβλιοθήκη, όμως,  σαν τη δική μας υπάρχουν και ορισμένα αντικείμενα τέχνης. Βλέπετε πως το γραφείο μου το κοσμούν διάφορα χαρακτικά, τα οποία είναι αντικείμενα τέχνης. Έξω στο Αναγνωστήριο θα δείτε ότι υπάρχουν πίνακες ζωγραφικής. Μάλιστα ένας είναι της Θάλειας Φλωρά-Καραβία. Απεικονίζει την είσοδο του Βασιλιά Κωνσταντίνου στα ελεύθερα πλέον Γιάννενα. Υπάρχει το λάβαρο του ήρωα της Επανάστασης Μάρκου Μπότσαρη, υπάρχει ένα γλυπτό της Χαριάτιδος Πραμαντιώτη που μας το χάρισε. Υπάρχει κι ένα καινούριο απόκτημα της Βιβλιοθήκης μιας νεαρής καλλιτέχνιδας Γιαννιώτισσας, της Βάσως Νικολού, η οποία φιλοτέχνησε τον πίνακα που έχουμε πάνω από την πόρτα του Γραφείου Διεύθυνσης με θέμα το θρίαμβο του Αχιλλέα. Υπάρχουν δηλαδή κι άλλα αντικείμενα που μπορείτε να βρείτε σε μια  βιβλιοθήκη πέραν των βιβλίων.

Όπως, επίσης, σε μια βιβλιοθήκη μπορεί να υπάρχουν και αρχεία, δηλαδή λυτά έγγραφα που έχουν να πούνε τη δική τους ιστορία. Έχουμε το αρχείο του Κ. Κρυστάλλη, του Χρήστου Σούλη, του Δοσίου, του Χρηστοβασίλη, του Πάλλη κ.ά. Έχουμε πλούσιο υλικό που προσελκύει ερευνητές απ’ όλον τον κόσμο κι όχι μόνο απ’ την Ελλάδα.

Τι υπηρεσίες προσφέρει η Βιβλιοθήκη;

Μια Βιβλιοθήκη σαν τη δικιά μας έχει πολλά «πρόσωπα». Κατ’ αρχάς, προσφέρει υπηρεσίες στο κοινό μας. Είμαστε μια λαϊκή βιβλιοθήκη, με την έννοια ότι ο καθένας έχει πρόσβαση στη Βιβλιοθήκη. Μπορεί ο καθένας να έρθει και άσχετα με το αν έχει κάρτα μέλους ή όχι μπορεί να χρησιμοποιήσει το αναγνωστήριο,  δηλαδή μπορεί να πάρει βιβλία που έχουμε και να τα διαβάσει εδώ. Το ίδιο γίνεται και για τους ενήλικες και για τα παιδιά.

   Εάν είναι κάποιος  μέλος, τότε έχει πολύ περισσότερα δικαιώματα. Με την κάρτα που θα βγάλει μπορεί να δανειστεί ένα βιβλίο σπίτι του. Ο δανεισμός γίνεται ανάλογα με τις κατηγορίες των τεκμηρίων που φιλοξενούμε. Τα επιστημονικά βιβλία δεν υπάρχουν  σε πολλά αντίτυπα. Έτσι, μπορεί να  δανείζεται συνήθως ένα ο κάθε χρήστης. Αντίθετα, λογοτεχνικά και παιδικά βιβλία μπορεί να δανειστεί κάποιος έως πέντε κάθε φορά. Μπορεί να τα κρατήσει σπίτι του για 15 μέρες, με δικαίωμα ανανέωσης άλλων 15 ημερών είτε έρθει επί τόπου είτε μας πάρει τηλέφωνο και μας διαβάσει τους κωδικούς στο γραμμοκώδικα των βιβλίων.

  Επίσης, με την κάρτα μέλους μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει τις ηλεκτρονικές μας υπηρεσίες. Έχουμε το Δημόσιο Κέντρο Πληροφόρησης. Είναι δώδεκα υπολογιστές συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο μέσω του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου, με τους οποίους το μέλος έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο δωρεάν, σε ασφαλές και ελεγμένο περιβάλλον, προκειμένου να μάθει για θέματα που τον ενδιαφέρουν ή να μπει στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης, να δει τα ηλεκτρονικά του μηνύματα κλπ. Αυτές είναι οι υπηρεσίες που παρέχουμε  στο ευρύτερο κοινό.

  Παρέχουμε  επιπλέον υπηρεσίες στους ερευνητές. Δηλαδή μπορεί κάποιος ερευνητής-μελετητής να ζητήσει να χρησιμοποιήσει κάποια βιβλία που είναι στον κάτω χώρο. Σ’ αυτά δεν έχει πρόσβαση το κοινό. Έχουμε πρόσβαση μόνον εμείς, επειδή αυτά τα βιβλία είναι τα σπάνια τεκμήριά μας ή αυτά που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής και στα οποία δεν μπορεί να έχει πρόσβαση όλος ο κόσμος. Αυτά θα ανέβουν επάνω επιλεγμένα, για να χρησιμοποιηθούν για ερευνητικούς σκοπούς. Είναι βιβλία που είναι παλιά, είναι βιβλία που έχουν προβλήματα στη βιβλιοδεσία τους ή έχουν πολύ σπάνια βιβλιοδεσία και δεν μπορεί ο καθένας να τα χρησιμοποιεί ανά πάσα στιγμή. Είναι για ελάχιστες χρήσεις.

  Προκειμένου να τα προστατέψουμε αυτά τα βιβλία πέρυσι ολοκληρώσαμε το έργο της ψηφιοποίησης μέσα από το πρόγραμμα Ψηφιοποίησης του Υλικού των Δημοσίων Βιβλιοθηκών. Εμείς καταφέραμε να ψηφιοποιήσουμε περίπου 2.000.000 σελίδες. Αυτό είναι ένα πολύ μικρό ποσοστό,  περίπου 4.600 τεκμήρια, αν σκεφτείτε ότι τα σπάνια τεκμήριά μας είναι περίπου 50.000.  Ήταν, λοιπόν, ένα πολύ μικρό ποσοστό. Παρ’ όλα αυτά είναι πάρα πολύ καλό έστω και το γεγονός ότι ξεκίνησε το έργο της ψηφιοποίησης, διότι είναι πάρα πολύ σημαντικό ο κάθε ερευνητής από την καρέκλα του γραφείου του να ‘χει πρόσβαση σε τέτοια τεκμήρια, τα οποία είναι δύσκολο και για οικονομικούς λόγους και για άλλους ευνόητους λόγους να επισκεφθεί  Βιβλιοθήκες για να τα δει και να τα χρησιμοποιήσει. Αυτά τώρα είναι ελεύθερα, δεν έχουν κωδικούς. Μπορεί να τα κατεβάσει στον υπολογιστή του, να τα εκτυπώσει. Δεν μπορεί όμως να τα εκδώσει, γιατί υπόκεινται στο νόμο περί  πνευματικής  ιδιοκτησίας. Η πνευματική ιδιοκτησία τους ανήκει στη Βιβλιοθήκη που τα φιλοξενεί και φυσικά για να τα  εκδώσει κάποιος χρειάζεται ειδική άδεια η οποία συνήθως δε δίνεται για αυτά τα τεκμήρια.

 Υπάρχουν κι άλλες υπηρεσίες που παρέχουμε. Έχουμε ένα μικρό κέντρο για άτομα με κινητικά προβλήματα και προβλήματα όρασης. Είναι στο Αναγνωστήριο. Δυστυχώς δε χρησιμοποιείται πολύ, γιατί αυτά τα άτομα συνήθως συνοδεύονται από κάποιον. Ο συνοδός, λοιπόν, έχει περισσότερο αυτή τη δυσκαμψία, να φέρει δηλ. το άτομο στη Βιβλιοθήκη, για να χρησιμοποιήσει τους υπολογιστές. Είχε γίνει και κάποιο πρόγραμμα, από όσο γνωρίζουμε, μέσω του οποίου δόθηκαν υπολογιστές, περισσότερο σε άτομα με κινητικά προβλήματα στο σπίτι.

     Μια άλλη υπηρεσία που προσφέρουμε είναι τα εκπαιδευτικά προγράμματα που γίνονται εδώ. Εμείς στηρίζουμε την εκπαιδευτική διαδικασία σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης ξεκινώντας από το νηπιαγωγείο. Έχουμε ειδικά προγράμματα διαμορφωμένα για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Αυτή τη στιγμή  υλοποιούνται τέσσερα προγράμματα για τα παιδιά του Δημοτικού. Τα γυμνάσια, επιτέλους, άρχισαν να έρχονται φέτος, περισσότερο για ενημέρωση και για κάποιες εργασίες που, ίσως, ως επί το πλείστον κάποιοι φιλόλογοι δίνουν στα παιδιά ή σε ομάδες παιδιών. Το Λύκειο έχει ποικίλα θέματα να διαπραγματευτεί μέσω των προγραμματισμένων τους εργασιών (projects).

  Όσον αφορά την Ανώτατη Εκπαίδευση, οι φοιτητές χρησιμοποιούν τη Βιβλιοθήκη για τις εργασίες τους. Επιπλέον, εμείς τους παρέχουμε τη δυνατότητα πρακτικής άσκησης στη Βιβλιοθήκη και ενθαρρύνουμε πολλούς φοιτητές στον εθελοντισμό. Είναι δύο θεσμοί που είναι εγκεκριμένοι από το Υπουργείο. Αφορά φοιτητές (προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς) από τα Πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού. Από το εξωτερικό έρχονται περισσότερο μέσω του προγράμματος κινητικότητας απόκτησης επαγγελματικής εμπειρίας, του Leonardo da Vinci. Στο εσωτερικό, από τα Γραφεία Πρακτικής Ασκησης των Σχολών τους, έρχονται για δίμηνο, σε τρεις εποχές το χρόνο: Οκτώβριο-Νοέμβριο, Μάρτιο-Απρίλιο, Ιούλιο- Αύγουστο και κάνουν την πρακτική τους άσκηση. Αυτό σημαίνει ότι εμείς εκπαιδεύουμε αυτά τα παιδιά, ανάλογα με τα γνωστικά τους αντικείμενα, σε θέματα που  εμπίπτουν στην αρμοδιότητα και δικαιοδοσία της Βιβλιοθήκης. Έτσι, έχουμε φοιτητές από το Τμήμα των Νηπιαγωγών, το Τμήμα της Δημοτικής Εκπαίδευσης, από τη Φιλοσοφική, από το ΦΠΨ, από το Τμήμα Πληροφορικής, από το Τμήμα Πλαστικών Τεχνών, από το Ιστορικό του Ιονίου Πανεπιστημίου, από το Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας του Ιονίου Πανεπιστημίου.

  Ευτυχώς έχουμε και εθελοντές από όλα αυτά τα Τμήματα και από τα ΤΕΙ Βιβλιοθηκονομίας Αθηνών και Θεσσαλονίκης. Κατά καιρούς, όταν υπάρχει συγκεκριμένος στόχος, συνεργαζόμαστε με τα αντίστοιχα Γραφεία (ΔΑΣΤΑ: Δομή Απασχόλησης και Σταδιοδρομίας) των Πανεπιστημίων. Κι αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί  και  οι φοιτητές-εθελοντές μαθαίνουν, αλλά και αποκτούν αυτή την πολυπόθητη εμπειρία που όλοι ψάχνουν και δυστυχώς δεν αποκτούν, αν δεν ασχοληθούν -εθελοντικά- με κάτι που τους αρέσει. Και εμείς βέβαια  επιτυγχάνουμε με αυτό τον τρόπο  τους στόχους μας.

Ποιες ειδικότητες απασχολούνται σε μια βιβλιοθήκη;

Κατ’ αρχάς,  θεωρείται βασικός ο ρόλος του βιβλιοθηκονόμου. Υπάρχει και ΑΕΙ Αρχειονομίας,  Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο στην Κέρκυρα και ΤΕΙ Βιβλιοθηκονομίας και Συστημάτων Πληροφόρησης στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Το κακό είναι ότι αυτές οι Σχολές είναι χαμηλόβαθμες, όσον αφορά την προσέγγιση από τους υποψηφίους, και δυστυχώς δεν είναι Σχολές που προσφέρουν την ευρύτητα των γνώσεων που απαιτεί η επιστήμη τους. Κανονικά -και πολύ καλά γίνεται στο εξωτερικό- η Βιβλιοθηκονομία είναι ως επί το πλείστον σε μεταπτυχιακό επίπεδο. Δηλαδή, τελειώνει κάποιος τις βασικές του σπουδές και κατόπιν  ακολουθεί μεταπτυχιακές σπουδές στη Βιβλιοθηκονομία. Ουσιαστικά, η Βιβλιοθηκονομία είναι μια τεχνική διαδικασία: πώς ταξινομούμε βιβλία, πώς ταξιθετούμε τα βιβλία, πώς τα εισάγουμε στο βιβλιοθηκονομικό πρόγραμμα κλπ. Για να ξέρεις, όμως, να κάνεις όλες αυτές τις τεχνικές διαδικασίες, πρέπει να έχεις ευρύτητα γνώσεων. Και δεν ξέρω πλέον ποια σχολή μπορεί να προσφέρει αυτή την ευρύτητα, γιατί οι σχολές έχουν κατακερματιστεί και αυτό είναι κακό, κατά τη δική μου εκτίμηση. Όταν παλαιότερα σπουδάζαμε σε μια Φιλοσοφική Σχολή, η Φιλοσοφική Σχολή είχε μία βαρύτητα. Είχαμε στις σπουδές μας μία αρχή, μία μέση κι ένα τέλος. Κατόπιν, ο καθένας έπαιρνε την ειδίκευσή του. Αλλά αποκτούσαμε γνώσεις. Τώρα, ο κατακερματισμός που έχει υποστεί η κάθε σχολή, ιδίως αυτές των Ανθρωπιστικών Σπουδών, δεν αφήνει τα παιδιά να έχουν την ευρύτητα των γνώσεων που απαιτεί ένας χώρος όπως είναι η Βιβλιοθήκη. Τα  ράφια έχουν βιβλία διαφόρων ειδικοτήτων. Για να αντιμετωπίσεις ένα βιβλίο ή για να το παρουσιάσεις,  πρέπει να έχεις ευρύτητα γνώσεων και παιδεία. Τα παιδιά που τελειώνουν τα ΤΕΙ Βιβλιοθηκονομίας έχουν καλή τεχνική κατάρτιση.

  Σε μια Βιβλιοθήκη χρειάζονται, ακόμη, άτομα που έχουν τη διοικητική υποστήριξη, δηλαδή ασχολούνται με τη διεκπεραίωση πρωτοκόλλου, εγγράφων, με το ηλεκτρονικό πρωτόκολλο, την ηλεκτρονική αλληλογραφία κλπ.  Υπάρχει ο τομέας ο οικονομικός, του Λογιστηρίου, των Οικονομικών,  ο οποίος θα πρέπει να ασχοληθεί με προϋπολογισμούς, τροποποιήσεις, απολογισμούς κι όλα τα σχετικά. Υπάρχουν οι άνθρωποι που φροντίζουν για την καθαριότητα. Έχουμε τον οδηγό που οδηγεί το βιβλιοαυτοκίνητο και υπάρχουν και κάποιες άλλες ειδικότητες για τις Ιστορικές Βιβλιοθήκες, όπως είναι εκείνη του ιστορικού. Υπήρχε παλαιότερα και ήμασταν η μοναδική Βιβλιοθήκη που είχε συντηρητή για χαρτί και βιβλιοδεσία. Δυστυχώς, η συντηρήτριά μας, συνταξιοδοτήθηκε πέρυσι. Έτσι, είμαστε χωρίς συντηρητή, ενώ είναι απολύτως απαραίτητος. Υπάρχουν και οι άνθρωποι οι οποίοι καθημερινά θα φροντίσουνε για το ξεχρέωμα των βιβλίων, τον έλεγχο των τεκμηρίων, την τοποθέτησή τους στα ράφια, το δανεισμό, την έκδοση καρτών κτλ. Και από το νόμο προβλέπεται και μία θέση φύλακα/νυχτοφύλακα, αλλά δυστυχώς δεν έχει έρθει ποτέ.

Ποιο είναι το πιο παλιό βιβλίο ή άλλο αντικείμενο που έχει;

Το πιο παλιό βιβλίο μας είναι  του Στέφανου Βυζαντίου Περί Πόλεων (De Urbibus),  σπανιότατη  έκδοση Βενετίας από τον Άλδο Μανούτιο (1502). Υπάρχουν όμως και παλαιότερα χειρόγραφα είτε σε περγαμηνή είτε σε χαρτί  από τον 12^ου αιώνα.  

Υπάρχει κάτι που κάνει  τη Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη μοναδική; Υπάρχει   κάτι που την ξεχωρίζει από τις άλλες Βιβλιοθήκες;

Αυτό που την ξεχωρίζει από άλλες  Βιβλιοθήκες είναι η πολυμορφία της, το γεγονός δηλαδή ότι έχει βγει από τα στενά όρια μιας λαϊκής Δημόσιας Βιβλιοθήκης και επιτελεί και πάρα πολλές άλλες λειτουργίες όσον αφορά το ιστορικό και ερευνητικό τμήμα της, κάτι το οποίο δε διαθέτουν άλλες  Δημόσιες Βιβλιοθήκες.

  Επίσης, ο εκπαιδευτικός χαρακτήρας που έχει. Κάθε χρόνο προσπαθούμε να εμπλουτίσουμε τις δράσεις μας. Αυτά όλα την κάνουν να ξεφεύγει από τα στενά όρια μιας λαϊκής Δημόσιας Βιβλιοθήκης που έχει σκοπό να δανείζει βιβλία απλώς και μόνον και ουσιαστικά την οδηγεί και σε άλλα μονοπάτια πέραν της διαφύλαξης. Η Βιβλιοθήκη μας έχει ένα διττό ρόλο: και της λαϊκής Βιβλιοθήκης και ενός άλλου μουσείου όπου γίνονται όλες οι διαδικασίες του μουσείου: έρευνα, διαφύλαξη της πολιτισμικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Υπάρχει κάποιο περιστατικό που σας έχει μείνει αξέχαστο;

  Είναι διάφορα τα περιστατικά που έχουν μείνει αξέχαστα, διότι εδώ είναι ένας χώρος όπου μπαίνουν  διάφοροι τύποι ανθρώπων. Κατά καιρούς συμβαίνουν και διάφορα περιστατικά. Δεν μπορείς να απαγορεύσεις τη χρήση της Βιβλιοθήκης σε κανέναν. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι καταστάσεις μπορεί να γίνουν πολύ επικίνδυνες,  όπως κάποια στιγμή όταν μπήκε στο Αναγνωστήριο ένας χρήστης ναρκωτικών, ο οποίος επιτέθηκε σε συνάδελφο.

    Η Βιβλιοθήκη είναι ένας χώρος ανοιχτός σε όλους. Υπάρχουν άνθρωποι που σου εμπνέουν τόση εμπιστοσύνη, που δεν μπορείς να υποπτευθείς ποτέ ότι θα προσπαθήσουν να κλέψουν βιβλία από τη Βιβλιοθήκη. Τα μηχανήματα στην είσοδο είναι για να δούμε αν προσπαθεί κανείς να κλέψει ένα βιβλίο. Τα βιβλία όλα έχουν ταινία ασφαλείας, έτσι ώστε, αν περάσει κανείς από την έξοδο με το βιβλίο, χτυπάει και ειδοποιεί ότι κάποιος παρατύπως προσπαθεί να βγάλει κάποιο τεκμήριο έξω.  Μάλιστα,  ένας  ήταν  εκπαιδευτικός  και προσπάθησε να βγάλει ένα περιοδικό, εκπαιδευτικό.  Ένας άλλος ήταν  στα Σώματα Ασφαλείας  και προσπάθησε κι αυτός να βγάλει ένα περιοδικό. Τα βάλανε στο μπουφάν τους και προσπάθησαν να βγουν. Χτύπησε το μηχάνημα, τους σταμάτησαν οι συνάδελφοι και αρνιούνταν ότι έχουν κάτι επάνω τους.  Δεν μπορείς να κάνεις σωματικό έλεγχο. Κάποια στιγμή αναγκαστήκανε και τα αφήσανε.

   Υπήρχε πάλι μία κυρία η οποία συστηματικά με το κοπίδι έκοβε σελίδες από εγκυκλοπαίδειες και τις έβαζε ανάμεσα στις  άλλες σελίδες. Κάποια στιγμή δεν πρόσεξε και έκοψε και την αντικλεπτική ταινία. Πήγε να βγει και τις πέσανε. Υπήρχε χρήστης που νόμιζε ότι εμείς του κλέψαμε την κάμερα και έκανε φασαρία. Υπάρχουν πάρα πολλά περιστατικά! Υπάρχουν πάλι άνθρωποι οι οποίοι κυριολεκτικά έρχονται εδώ για να ζεσταθούνε. Όλη την ώρα κάθονται εδώ και  διαβάζουν. Υπάρχει, ακόμη,  ένας χαρακτηριστικός και μόνιμος χρήστης ο οποίος δεν κάνει τίποτε άλλο παρά πηγαίνει παίρνει ένα βιβλίο από το ράφι, κάθεται και κάνει πως γράφει. Υποτίθεται ότι αντιγράφει!         Πραγματικά έχουμε πάρα πολλές περιπτώσεις, γιατί η Βιβλιοθήκη είναι ανοιχτή και η πρόσβαση ελεύθερη στον καθένα. Μας έχει τύχει και περιστατικό με έναν δύστροπο πλασιέ βιβλίων, όπου αναγκαστήκαμε να ειδοποιήσουμε την Άμεση Δράση.

Υπάρχουν βιβλία που δεν έχουν επιστραφεί στη Βιβλιοθήκη; Τι γίνεται σ’ αυτή την περίπτωση;

Ναι,  κι εδώ πρέπει να πω ότι οι πιο ασυνεπείς είναι οι φοιτητές. Όταν δίνουμε κάρτα σε ένα μέλος, τονίζουμε ότι είναι αυστηρά προσωπική. Σε μια οικογένεια ο καθένας μπορεί να έχει τη δική του κάρτα, ανεξάρτητα, αν το παιδάκι έχει ταυτότητα ή όχι. Βγάζει η μαμά κάρτα για το παιδί στο όνομα του παιδιού. Τα παιδάκια είναι πολύ συνεπή. Φροντίζουν να επιστρέψουν το βιβλίο που δανείστηκαν τότε που πρέπει ή, αν δεν προλαβαίνουν,  παίρνουν τηλέφωνο για να μας ενημερώσουν ότι θα το κρατήσουν παραπάνω. Αυτό απαιτεί η διαδικασία. Οι φοιτητές παίρνουν ένα βιβλίο, το δίνουν σε άλλο φοιτητή, αυτός σε άλλον και καταλαβαίνετε τι γίνεται. Μας έχει τύχει να μας πάρει τηλέφωνο ιδιοκτήτης διαμερίσματος που το νοίκιαζε σε φοιτητή, γιατί εκείνος  ξενοίκιασε το σπίτι  και ο ιδιοκτήτης μέσα στην ντουλάπα βρήκε βιβλίο που είχε ο φοιτητής δανειστεί! Ή μετά από χρόνια συμβαίνει να προσπαθούμε να τους βρούμε στις ιδιαίτερες πατρίδες τους ή όπου είναι και  τότε αρχίζει το τροπάριο ότι το είχε δώσει σε άλλο συμφοιτητή  τον οποίο δε θυμάται ούτε πώς τον λένε. Έτσι, τα βιβλία χάθηκαν. Υπάρχουν Βιβλιοθήκες Δημόσιες στην Ελλάδα που έχουν χρηματικό πρόστιμο για την καθυστέρηση επιστροφής των βιβλίων. Εμάς, το Εφορευτικό μας Συμβούλιο και ο Πρόεδρός του, ο Μητροπολίτης μας, δε μας το επιτρέπουν και καλά κάνουν, διότι δεν μπορείς να στείλεις τον φοροεισπράκτορα να του χτυπήσει την πόρτα και να ζητήσει τα χρήματα για το βιβλίο. Ένας ο οποίος δε θα επιστρέψει το βιβλίο, δε θα πληρώσει και το πρόστιμο. Και είναι αρκετά τα βιβλία τα οποία θεωρούνται χαμένα. Όταν είναι βιβλία λογοτεχνικά ή παιδικά, δεν πειράζει! Όταν, όμως, χάνονται κάποια επιστημονικά βιβλία  δυσεύρετα, τα οποία συνήθως έχουν   ως θέμα την παιδαγωγική, φιλοσοφία, ψυχολογία, δεν έχουμε τη δυνατότητα να τα επαναπρομηθευτούμε, γιατί δεν κυκλοφορούν πια. Γι’ αυτό και πολλά από αυτά βρίσκονται στο Αναγνωστήριο, δηλαδή δε δανείζονται. Μπορεί κανείς να τα διαβάσει εδώ ή να βγάλει φωτοτυπίες.

Σήμερα γίνεται προσπάθεια από τα Μουσεία, τις Πινακοθήκες και τις Βιβλιοθήκες να γίνουν χώροι ελκυστικοί για το κοινό. Εσείς κινήστε προς αυτή την κατεύθυνση κι αν ναι, τι ακριβώς κάνετε;

Ένας από τους στόχους της Βιβλιοθήκης είναι να είναι κοντά στην κοινωνία και ανοιχτή στην κοινωνία, σε όλες τις πληθυσμιακές ομάδες. Άρα και  οι Βιβλιοθήκες και τα Μουσεία και όλοι οι πολιτισμικοί χώροι πρέπει να έχουν αυτό σαν στόχο: πώς να προσεγγίζουν όλες τις ομάδες του πληθυσμού της πόλης στην οποία απευθύνονται. Γι’ αυτό και όλοι αυτού του είδους οι φορείς σιγά σιγά ανοίγουν περισσότερο στο κοινό και στοχεύουν περισσότερο στα παιδιά,  διότι τα παιδιά είναι  αυστηρότατοι κριτές, δύσκολο κοινό, για να το κερδίσεις. Όμως, αν το κερδίσεις, μπορεί να γίνει και το πιο πιστό κοινό και η καλύτερη διαφήμιση ενός χώρου. Στόχος, λοιπόν,  εμάς ήταν -και τον υλοποιούμε αυτό με ποικίλους τρόπους-  να φέρουμε μέσα στη Βιβλιοθήκη τα παιδιά. Τα παιδιά θα πάνε ευχαριστημένα στο σπίτι, αν γυρίσουν ευχαριστημένα από  εδώ ή αν γυρίσουν ευχαριστημένα από μία Πινακοθήκη, από ένα Μουσείο και θα πουν: «Μαμά, πήγα σήμερα εκεί, βγήκα από την τάξη»  κι έτσι θα μάθουν με έναν ευχάριστο τρόπο. Στο τέλος στόχος είναι να αποσυμπιεστούν. Γι’ αυτό σχεδιάζουμε και δημιουργούμε εμείς ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα, το οποίο  ακολουθεί όλους τους στόχους που θέτει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και το Υπουργείο Παιδείας. Ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα από μας ποτέ δε γίνεται τυχαία. Θα καθίσουμε κάτω, θα δούμε σε ποια ομάδα ηλικιακή στοχεύουμε, τι θα αποκομίσει αυτή η ομάδα από αυτό,  αν  θα τη βοηθήσει στη μαθησιακή  της λειτουργία και στο τέλος, αφού  δώσουμε στο παιδί  με έναν όμορφο τρόπο, με τη χρήση των νέων τεχνολογιών,  αυτά που πρέπει να μάθει,  θα το αποσυμπιέσουμε  με κάτι ευχάριστο. Είτε  παιχνίδι θα είναι αυτό, είτε μια διαδραστική εκδήλωση, οτιδήποτε,  προκειμένου να αφομοιώσει το παιδί αυτά που είδε, να αποσυμπιεστεί και να φύγει ευχαριστημένο.

Τι θα λέγατε για να προσελκύσετε ένα παιδί της ηλικίας μας να επισκεφθεί τη Βιβλιοθήκη; Τι νομίζετε ότι θα το ενδιέφερε να βρει εδώ σε σχέση πάντα με το πιο ελκυστικό για το παιδί  διαδίκτυο;

Απλώς θα πρέπει κάποιος να του βάλει το μικρόβιο να διαβάσει έστω κι ένα βιβλίο. Αυτός είναι ο ρόλος μας. Γι’ αυτό επιμένουμε στο να φέρουμε το παιδί στη Βιβλιοθήκη. Να δει το βιβλίο, να το πιάσει στα χέρια του, να το ξεφυλλίσει και να διαβάσει έστω μία φράση.  Είμαι σίγουρη ότι όλα τα παιδιά δεν έλκονται από το βιβλίο.

Τώρα υπάρχει το διαδίκτυο. Μπορεί να διαβάσουν τα  παιδιά  βιβλία στο διαδίκτυο. Τι θα τους λέγατε;

Δεν είναι το ίδιο, παιδιά. Ένα βιβλίο σε συντροφεύει. Το βιβλίο είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Είναι μία χρονομηχανή. Θα το πάρεις στο κρεβάτι σου, θα το ξεφυλλίσεις και θα σε νανουρίσει. Υπάρχουν και τα tablets. Όμως,  είναι κάτι άχαρο, άψυχο, άχρωμο, κρύο πράγμα. Το βιβλίο σε ελκύει, σε τραβάει να το διαβάσεις. Είναι κάτι που σου γέννησε την απορία ή δεν το θυμάσαι πολύ καλά;  θα γυρίσεις πίσω να το ξαναδείς… Θα προχωρήσεις κι άλλο τις σελίδες του… κάτι το οποίο δεν μπορείς να το κάνεις με την τεχνολογία. Και πάντα το βιβλίο έχει άλλη χάρη. Έχει ζέστη. Όταν το πιάνεις στα χέρια σου, είναι σαν να ‘χεις μια ευχάριστη συντροφιά. Θα σου διηγηθεί κάποια πράγματα, θα σε μεταφέρει σε άλλους τόπους, σε άλλους κόσμους, με άλλους ανθρώπους παρέα και θα σε πάει εκεί. Αρκεί να το θέλεις.

   Γι’ αυτό κι εμείς προσπαθούμε να φέρουμε το παιδί κοντά στο βιβλίο. Του προσφέρουμε και το διαδίκτυο,  του προσφέρουμε και το tablet. Δεν είναι, όμως,  το ίδιο. Το βιβλίο είναι σύντροφός μας, είναι μια προέκταση του χεριού. Είναι εύκαμπτο, είναι εύπλαστο. Αν στενοχωρηθεί το παιδί, θα το σφίξει. Αν ενθουσιαστεί ή αν δυσανασχετήσει, θα το πετάξει. Αυτό δεν μπορείς να το κάνεις με τον υπολογιστή ή με το tablet. Είναι άλλη η οργανική σχέση που έχεις με το βιβλίο. Είναι άλλη η αίσθηση του βιβλίου…

Πώς μπορεί, λοιπόν, κάποιος να αποκτήσει κάρτα μέλους της Βιβλιοθήκης;

Ο καθένας μπορεί να έρθει εδώ με την αστυνομική του ταυτότητα.  Υπογράφει το σχετικό έντυπο ότι έλαβε γνώση για την προστασία των δικαιωμάτων του, ότι δηλαδή εμείς δεν μπορούμε να παραχωρήσουμε τα προσωπικά του στοιχεία σε τρίτους. Είναι μία βάση δεδομένων που κρατάμε για τα μέλη μας και αυτά τα στοιχεία δεν τα παραχωρούμε ποτέ σε τρίτους. Κάνεις αίτηση με την αστυνομική σου ταυτότητα. Αμέσως  παίρνεις την κάρτα μέλους και αποκτάς  όλα τα προνόμια του μέλους της Βιβλιοθήκης. Αν δεν έχεις ταυτότητα, όπως είπαμε, μπορείς να χρησιμοποιήσεις του μπαμπά ή της μαμάς ή του κηδεμόνα. Η κάρτα δεν έχει ημερομηνία λήξης, απλώς εμείς θέτουμε ένα χρονικό περιορισμό ενός έτους στον υπολογιστή μας προκειμένου να έχουμε ενήμερα τα στοιχεία σας. Εάν κάποιος χάσει την κάρτα του, οφείλει να έρθει ο ίδιος να μας το δηλώσει. Κλείνουμε την κάρτα του, για να μην μπορεί να τη χρησιμοποιήσει κάποιος άλλος και να  χρεώνει βιβλία στο  όνομά του. Μπορείς να βγάλεις νέα κάρτα μετά από ένα μήνα.